DOKÜMANLAR

F KLAVYE EĞİTİMİ

NİÇİN   F KLAVYE ?

Bu makale, Güneş,Firdevs (2011). Niçin F Klavye ? Yenises Dergisi,Yıl:16,Kasım Sayısı No:191,s.27-29 .da yayınlanmıştır.    

                                                                                               Prof. Dr. Firdevs GÜNEŞ

                                                             Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı                                                                                                     firdevsgunes@bartin.edu.tr

Son yıllarda bilgi ve iletişim teknolojisindeki hızlı gelişmeler eğitim alanını doğrudan etkilemekte, okuma ve yazma becerilerinde önemli değişikliklere neden olmaktadır. Eskiden kalemle yazma, güzel yazıları kopyalama, dik ve bitişik eğik yazı, mürekkeple süslü yazma gibi çalışmalara ağırlık verilirdi. Günümüzde ise  bilgisayar, ipad, cep telefonu derken  klavye ve tuşlarla yazma  hızla yayılmaktadır. İnsanlar  yazı yazmak için daha işlevsel ve kolay hareketleri içeren teknolojik araçları  tercih etmektedir. Böylece kalemin yerini giderek  klavye ve  tuşlar almaktadır. Klavyede yazı yazma süreçleri değişmekte, tuşların yerini bulma, doğru ve hızlı yazma becerileri öne çıkmaktadır. Klavye ile birlikte  yazma biçimi, hızı ve niteliği değişmektedir.Bu durumun gelecek yıllarda da süreceği, teknolojik gelişmelerin  bütün insanları  klavye kullanmaya zorlayacağı, yazma alanında yeni beceri ve alışkanlıkların ortaya çıkacağı öne sürülmektedir.Ayrıca  bu gelişmelerin  zihin yapımızı ve düşünme biçimimizi  etkileyeceği dile getirilmektedir.

 Klavye kullanma alışkanlığı  okullarda da yayılmaktadır. Okullarda çoğu öğrencinin yazı yazmak için bilgisayarı tercih ettiği, klavye ve tuşlarla  ekrana yazdığı görülmektedir. Özellikle hızlı not almak ve  paylaşmak için klavye  tercih edilmektedir. Hatta  yazı çalışmaları bile  Word ve  TextEdit  gibi bilgisayar dosyaları üzerinde yapılmaktadır. Araştırmalar klavye kullanma alışkanlığının çoğu gelişmiş ülkede yaygın olduğunu göstermektedir. ABD’de yapılan bir araştırma,  okuma ve yazma işlemlerinde  gençlerin % 47’ si bilgisayar, %32’ si e-kitap, % 21’ iPhone ve iPod Touch % 9’ u da  cep telefonunu  kullandığını ortaya koymaktadır (Beuve-Méry, 2010). Bu süreçte ilk sırayı  klavye ile yazma almakta,bunu  e-kitap ve  cep telefonu  gibi tuşlarla yazma izlemektedir. Ülkemizde de benzer durumlar görülmekte, öğrencilerimizde klavye ve tuşlarla  yazma  hızla yayılmaktadır.

Klavye ile yazmada zihinsel ve fiziksel kaynakları iyi kullanmaya önem verilmektedir. Bunun için  elleri klavyeye doğru yerleştirme, harflerin klavyedeki  yerini öğrenme, sürekli aynı harflere aynı parmakla basma, klavyeye bakmadan doğru ve hızlı yazma,  anlayarak ve düşünerek yazma gibi konular  üzerinde durulmaktadır. Yazı yazmada   kullanılan klavyenin türü de önemli olmaktadır.Gelişmiş ülkelerin çoğunda kendi dil yapılarına uygun, hızlı ve kolay yazmayı sağlayan özel olarak  düzenlenmiş klavyeler kullanılmaktadır. Örneğin Amerika'da ise “Dvorak” denilen klavye birçok kütüphane ve üniversitede standart olarak kullanılmaktadır. Avrupa ülkelerinin kendilerine özgü klavye düzenleri bulunmaktadır. Bu klavyelerde harflerin yerleşim düzenleri ülkelerin dil yapısına  göre değişmektedir.Türkiye’de  ise  yaygın olarak Q ve F klavye kullanılmaktadır. Q klavye dünya standardı olan bir klavyedir. Q klavye İngilizce ve diğer dillerde yazı yazmak için  çok uygundur. F klavye ise Türkçe için tasarlanmış bir klavyedir. İki klavye arasında  önemli farklılıklar vardır.

Ülkemizde Atatürk döneminde gündeme gelen, daha sonraki yıllarda çeşitli araştırma ve çalışmalarla  geliştirilen F klavye,  1955 yılında resmiyet kazanmış, 1974 yılında da TSE tarafından kabul edilerek  zorunlu hale getirilmiştir.F klavyede harflerin yerleşim düzeni Türkçe’nin dil yapısı,  el ve parmakların kolay kullanılması dikkate alınarak  yapılmıştır. Yani F klavye Türkçe’deki harflerin kullanılma oranları, sesli-sessiz ilişkileri, hece, kelime ve cümle yapıları, el bilek ve parmakların  basma kuvvetlerine göre düzenlenmiştir.Türkçe’nin ses yapısına göre  en çok kullanılan  sesli harfler  A, E, İ,U, sessiz harfler ise K,L,T,M gibi harfler olmaktadır.Bu harfler klavyedeki orta sıraya ve en güçlü parmakların altına yerleştirilmiştir. Ayrıca bütün sesli harfler sol elin altında toplanmıştır.Sağ elin altına ise tamamen sessiz harfler yerleştirilmiştir.Az kullanılan harfler ise diğer sıralara ve kenarlara yayılmıştır.Bu özellikleri nedeniyle F klavye Türkçe metinleri yazarken hız, verimlilik, dikkat, zamanı iyi kullanma, az yorulma,el ve beyin uyumu gibi çeşitli yararlar sağlamaktadır.

Çeşitli yararlarına rağmen Ülkemizde hâlâ  F klavye kullanımı tartışılmakta ve  öğrencilerin geleceğini olumsuz yönde etkileyeceği  öne sürülmektedir. Dünyada Q klavyenin çok yaygın olduğu, F klavye kullanmanın öğrencilerimizi dünyadan uzaklaştıracağı iddia edilmektedir. Hatta bilgisayarların çoğunda Q klavye olduğu, F klavye öğretiminin  bir yarar sağlamayacağı  dile getirilmektedir. Dünyamızda yaygın olarak Q klavyenin  kullanıldığı bilinmektedir. Ancak bu durum Q klavyenin F klavyeye göre daha üstün olduğu anlamına gelmemektedir. Bilgisayar firmaları uzun yıllar  Q klavye üretmiş, Türkiye’deki bilgisayar kullanıcılarının çoğu da   bilgisayarla gelen bu klavyeyi kullanmak zorunda kalmıştır. Bu nedenle Ülkemizde Q klavye hızla yayılmıştır. Ancak gelişen teknoloji ile birlikte artık böyle bir zorunluluk söz konusu değildir.Üstelik Türkçe yazı yazmada  F klavye çeşitli kolaylıklar sağlamaktadır. Bu makalede,” F klavyenin üstünlükleri ve bilimsel temelleri nelerdir?  Yazma verimliliğini artırır mı? İlköğretim öğrencilerine uygun mudur? Öğrencilerin dil, zihinsel ve sosyal  becerilerini geliştirmeye katkı sağlar mı?” gibi sorular üzerinde durulmaktadır. 

            Beyin Araştırmaları

           Dünyamızda son yıllarda beyin araştırmalarında hızlı gelişmeler kaydedilmektedir. Özellikle OECD, “Eğitimciler, beynini geliştirmek istediği öğrencinin beynini tanımıyor.” düşüncesiyle “Beyni Anlama ve Yeni Öğrenme Bilimine Doğru” ile ”Öğrenen Beyin”  projelerini yürütmektedir. Bu projeler çerçevesinde  yazma sürecinde beynimizde hangi  işlemlerin yapıldığı, bunların dil, düşünme ve  zihinsel becerilere  etkileri konularında ayrıntılı araştırmalar yapılmaktadır.Bu araştırmaların sonuçları eğitim alanına aktarılmaktadır. Bu sonuçlardan hareketle F klavyenin Türkçe yazı yazmada öğrencilere önemli yararlar sağladığı görülmektedir. Bunlar; F klavyedeki harflerin yerini kısa sürede öğrenme ve kolay bulma, klavyeye bakmadan yazma, hızlı  ve doğru yazma, yazılara dikkat etme, düşünerek ve anlayarak yazma  gibi sıralanabilir. Bunlar aşağıda açıklanmaktadır.

          Beyin araştırmalarına göre kalemle yazarken zihnimizde her harfin yazılış biçimi ile şekli arasında ilişki kurulmaktadır. Oysa  klavyede harfin yazılış biçimi yerine klavyedeki yeri ön plana çıkmakta ve zihnimizde her harfin klavyedeki yeri ile şekli arasında ilişki kurulmaktadır (Velay, Longcamp,  Zerbato-Poudou,2004).Yani zihnimiz harflerin  klavyedeki yerini öğrenmeye  ve çabucak bulmaya odaklanmaktadır.Bu nedenle her harfin klavyedeki  yerini zihinde yapılandırmak çok önemli olmaktadır. Q klavyede sesli ve sessiz harfler dağınık yerleştirildiği için  harflerin  yerini zihne yerleştirmek güç olmaktadır. Oysa F klavyede harflerin yerini zihinde yapılandırmak çok kolaydır.Örneğin bütün sesli harfler sol elin altında toplanmıştır. Sağ elin altında ise  sadece sessiz harfler vardır.Yani sesliler solda, sessizlerin çoğu sağdadır.Yine Türkçe’de en çok kullanılan  A,E,İ,U,Ü gibi  sesli harfler sol  orta sıraya, en çok kullanılan K,M,L,Y gibi sessiz harfler ise sağ orta sıraya dizilmiştir.Sessiz harflerin bu sıralanması  zihinde "KaMeLYa" şeklinde kodlanabilir. Sağdaki üst satıra D,R,N,H,P harfleri yerleştirilmiştir. Bunlar "DeRiNHeP" şeklinde zihne yerleştirilebilir. Kısaca F klavyedeki yerleşim düzeni harflerin yerini zihinde yapılandırmaya  ve kolayca  bulmaya çok uygun olmaktadır.

         Beynimiz yazma işlemini, biri motor diğeri de görsel olmak üzere iki alandaki becerilere bağlı yürütmektedir. Etkili ve verimli yazmak için iki alandaki becerileri geliştirmek büyük önem taşımaktadır. Motor alan, elin hareket ettiği ve harfleri ürettiği  alandır. Görsel alan ise  gözün  yazıları okuduğu ve denetlediği  alandır. Kalemle yazarken   motor alanla görsel alan kâğıt üzerinde birleşmekte, beynimiz hem göz hem de elin hareketlerini uyumlu biçimde yürütmektedir. Oysa klavye ile yazmada  motor alan ile görsel alan birbirinden ayrılmakta, motor alan  klavye üzerinde, görsel alan  ise ekran  üzerinde olmaktadır. Eller klavyedeki  tuşlara basarak harfleri üretirken gözler de ekrandaki yazıları izlemektedir (Velay,Longcamp, Zerbato-Poudou,2004). Klavye ile yazmada bu iki alanı kontrol etmek güç olmaktadır. Yazmaya yeni başlayanlar veya iki parmakla yazanlar  bir taraftan klavyeye bir taraftan da  ekrana bakarlar. Oysa on parmakla  yazmanın en önemli kuralı  klavyeye bakmadan yazmaktır. Klavyeye sık bakmak yazma sürecini, zihinsel işlemleri ve özellikle dikkati olumsuz  etkilemektedir. Hem ekrana hem de   klavyeye bakma  dikkatin ikiye  bölünmesine, hatta dizgi yaparken yazılacak metne, ekrana ve klavyeye bakmak dikkatin üçe bölünmesine neden olmaktadır. Bu durum gözlerin ve zihnin çabuk yorulmasına, hatalı yazmaya ve zaman kaybetmeye neden olmaktadır. 

            Klavyeye bakmadan yazmak için harflerin yeri  çabuk ve kolay  bulunabilir olmalıdır. Bunun için  sık kullanılan harfler kolay ulaşılan yerlere yerleştirilmeli ve yazarken parmaklar fazla yer değiştirmemelidir. Bu açıdan F klavye öğrencilere büyük kolaylık sağlamaktadır. F klavye dil yapımıza uygun olarak hazırlandığından Türkçe'de en çok kullanılan harfler, klavyenin orta sırasına, daha az  kullanılan harfler ise  kenarlara yerleştirilmiştir. F Klavyede Türkçe metinleri yazarken  orta sıradaki harfleri kullanma sıklığı % 64 ‘tür.Yani parmakların yerini hiç değiştirmeden orta sıradaki 8 harfle  Türkçe bir  metnin % 55' i  yazılabilmektedir. Bu durum klavyeye daha az bakmayı  getirmektedir.Oysa Q klavyede parmakların yerleştiği orta sırada F,D,S,H,G,J,K,L gibi harfler bulunmaktadır. Türkçe bir metin yazarken E,İ,U,I,Ü sesli harflere ulaşmak için  parmakların yerini  değiştirmek gerekmektedir. Kısaca F klavyede parmaklar Türkçe’de sık kullanılan harflerin üzerinde olduğundan yazı yazarken daha az yer değiştirmekte ve klavyeye sık  bakmaya gerek kalmamaktadır.

Kalemle yazmada tek el kullanılmaktadır. Bu durum  beynin bir bölümünün yazma sürecine eşlik etmesini sağlamaktadır. Oysa klavye ile yazmada iki el birlikte kullanılmakta ve  beynin her iki yarım küresi de yazma sürecine katılmaktadır. On parmakla yazarken her iki eli birlikte kullanma ve sürekli aynı harflere aynı parmakla basma beynimizin çeşitli bölümlerini harekete geçirmektedir. Bu süreçte sağ ve sol elin  dengeli kullanılması beyin yarım küreleri arasındaki iletişimi artırmakta, zihinsel işlem ve becerileri geliştirici olmaktadır (Velay,Longcamp, Zerbato-Poudou,2004,Velay,  Longcamp, 2005). Bu yönden F klavye bazı üstünlüklere sahiptir. F klavyede Türkçe metinleri  yazarken sağ el  % 51, sol el ise  % 49 oranında kullanılmaktadır.  Bu durum  her iki beyin yarım küresinin de yazma sürecine dengeli olarak katılmasını sağlamaktadır. Oysa Q klavyede Türkçe metinleri yazarken aynı denge söz konusu değildir. Örneğin Q klavyede “testere, adeta, esaret, berbat, araba, radar” gibi çok sayıda kelime sadece sol elle, “kilim, işlik, koyun, okul, çinko, önlük” gibi çok sayıda kelime de sadece sağ elle yazılmaktadır. Oysa F klavyede bu kelimelerin yazılmasında  iki el  birlikte ve eşit oranda kullanılmaktadır. Sağ ve sol elin  dengeli kullanılması beyin yarım küreleri  arasındaki iletişimi artırmakta, zihinsel işlem ve  becerileri geliştirmektedir. Böylece yazma sürecine dikkat yoğunlaştırma, düşünme, anlama, sorgulama, ilişkilendirme, sıralama, yanlışları bulma ve düzeltme gibi  işlemler daha kolay  olmaktadır. Kısaca F klavye dikkat, yaratıcılık, üreticilik gibi çeşitli zihinsel becerileri  geliştirmeye katkı sağlamaktadır.

            Hızlı Yazma

Yazma konusundaki araştırmalara göre beynimizde  sözleri yazıya dönüştüren küçük bir  bölge bulunmaktadır. Bu bölgedeki nöronlar sesleri harflere, sese dayalı soyut  kodlamaları da yazılı  somut kodlara dönüştürmektedir. Bu araştırmayı yöneten Démonet’e  göre  bu bölgedeki nöronlar yazılacak harflere göre el ve parmak kaslarının hareketini  sağlamakta ve yazma sürecini yönetmektedir (Démonet,2009).Yazı yazarken zihnimizde üç aşamalı işlem yapılmaktadır. Birinci aşamada dinleme ve okuma yoluyla alınan  kelimelerin sesleri tek tek belirlenmektedir.İkinci aşamada seslerle harfler ilişkilendirilerek seslerin karşılığı olarak harfler belirlenmektedir. Üçüncü aşamada harfler  tek tek  yazılarak hece  ve  kelimeler oluşturulmaktadır. Böylece dinleme ve okuma yoluyla alınan sesler harf,hece ve kelimelere dönüştürülerek yazıya aktarılmaktadır. Bu süreç  birbirini izleyen çok hızlı işlemlerle gerçekleştirilmektedir(Güneş,2007.a).

Türkçede her ses  bir harfle  yazılmaktadır. Yani alfabemizde ses ve şekil arasında bire bir ilişki vardır. Bu durum zihnimizde seslerin harflere dönüştürülmesini kolaylaştırmakta,  okuma yazma  ve klavye ile yazmada üstünlük sağlamaktadır. Oysa bazı  dillerde aynı sesler farklı harflerle veya harf gruplarıyla  yazılmaktadır. Örneğin Fransızca’da “o” sesi  “o”,“au”, “eau”  ile f sesi “f”,”ff”,”ph” gibi harflerle yazılmaktadır. Bir  sesin  çeşitli  harflerle ve farklı biçimlerde yazılması, zihin yükünü artırmakta ve hızlı yazmayı engellemektedir. Türkçe bu yönüyle  zihnin çalışma sistemine ve işleyişine  çok uygun olmakta,  daha hızlı yazılmaktadır (Güneş,2009,2007.a). Türkçe’nin bu özelliği OCDE Raporunda “Her sesin bir harfle yazıldığı  Türkçe ve  Fince  gibi dillerde işitilen kelimeleri yazıya aktarmak  daha hızlı olmaktadır (OCDE,CERI,Ontario,2007)” denilerek  vurgulanmaktadır. Türkçe’nin bu özelliği  klavye ile yazmada da görülmektedir.  Yani klavyede Türkçe metinler diğer dillere göre daha hızlı yazılmaktadır.Bu durum F klavye ile desteklendiğinde yani Türkçe metinler F klavye ile yazıldığında, yazma hızı ve verimliliği daha da artmakta, zaman kaybı önlenmektedir.Bu durum F klavye ile katıldığımız uluslararası hızlı yazma yarışmalarında aldığımız derecelerde de  görülmektedir. Ülkemiz 1957 yılından beri Dünya Bilgisayar ve Klavye Yarışmalarına    katılmaktadır.Bu yarışmalarda Ülkemiz 25'i rekor olmak üzere 59 Dünya Şampiyonluğu almıştır.

Türkçe kelimeler genel olarak bir sesli bir sessiz harfin birbiri ardına dizilmesiyle oluşmaktadır. Bu durum cümle ve  metin  içinde  sesli ve sessiz harf sayısının  birbirine yakın olmasını getirmektedir. Türkçe metinlerin bu özelliği  F klavyede yazı yazma işlemini kolaylaştırmaktadır. Kelimeleri yazarken  bir sağ bir sol el tuşlara basmakta, biri kalkarken diğeri inmektedir. Böylece hem eller hem de  beyin yarım küreleri arasında dengeli ve düzenli iş bölümü yapılmaktadır. Bu durum beynimizin el ve parmakları daha kolay yönetmesini sağlamaktadır.Tıpkı yürürken bir sağ bir sol ayak atma, yüzerken bir sağ bir sol kulaç atma,müzik temposu tutarken bir sağ bir sol eli kaldırmada olduğu gibi.Kısaca F klavyede yazı yazarken el ve beyin koordinasyonu daha iyi sağlanmakta, zihin ve beden  daha az yorulmakta, yazma verimliliği daha yüksek olmaktadır.

              Sonuç olarak Türkçemizin dil yapısına uygun olarak geliştirilen, düşünme, anlama, sorgulama, dikkat, yaratıcılık, üreticilik gibi zihinsel becerileri geliştirmeye katkı sağlayan, yazma hızını ve verimliliğini artıran F klavye kullanımına  gereken ağırlık verilmelidir. Türkçe metinleri hızlı ve verimli yazmak için F klavye kullanılmalıdır. Okullarda öğrencilere F klavye kullanımı ve yararları öğretilmelidir. Böylece yazma becerileri gelişmiş,  düşünen, araştıran, sorgulayan ve Ülkemizin geleceğine yön veren bireyler  yetiştirilmelidir.

Kaynaklar

Beuve-Méry, Alain.(2010).Lire les classiques sur Nintendo, Le Monde des Livres,

          12.03.2010.

Démonet, J-F.(2009).Du cerveau à la pointe du crayon, Le Nouvel Observateur,28.08.2009.

Güneş,Firdevs (2009).Hızlı Okuma ve Anlamı Yapılandırma, Nobel Yayınları.   

Güneş,Firdevs (2007,c). Türkçe Öğretimi ve Zihinsel Yapılandırma,Nobel Yayınları.    

Güneş,Firdevs.(2007,a).Ses Temelli Cümle Yöntemi ve Zihinsel Yapılandırma,Nobel Yay.

Velay J.L.,Longcamp, M., Zerbato-Poudou M.T.(2004). De la plume au clavier :Est-il  

           toujours    utile d’enseigner l’écriture manuscrite ?, In E. Gentaz,P. Dessus (2004).    

          (Eds). Comprendre les apprentissages. Paris: Dunod. 1

Velay, Jean-Luc, Longcamp Marieke (2005). Clavier ou stylo : comment écrire ?,

            Apprentissage, Psychologie Cerveau&Psycho - N° 11, septembre - octobre 2005