DOKÜMANLAR

 MUHASEBE STANDARTLARI

TÜRKİYE MUHASEBE STANDARTLARI

                Türkiye’de muhasebe ve finansal raporlamaya ilişkin çok başlıklı uygulamaya son vermek amacıyla, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa 18.12.1999 tarih ve 4487 sayılı Kanunla eklenen Ek-1'inci madde uyarınca kurulan ve idari ve mali özerkliği bulunan Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu 07.03.2002 tarihinde ilk toplantısını yaparak faaliyete geçmiş olup, buna ilişkin kararı 14.04.2002 tarih ve 24726 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu; Hazine Müsteşarlığı, Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Sermaye Piyasası Kurulu, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Yüksek Öğretim Kurulu ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinden birer, Türkiye Serbest Muhasebeci Malî Müşavirler ve Yeminli Malî Müşavirler Odaları Birliğinden bir yeminli malî müşavir ve bir serbest muhasebeci malî müşavir olmak üzere 9 üyeden oluşur.

2006 sonu itibariyle uygulamada olan 19 adet TMS ve taslaklarla birlikte 41 adet TMS bulunmaktadır.

Muhasebe standartları Temel Mali Tablolar (Bilanço ve Gelir Tablosu) ve Ek Mali Tablolara (Satışların Maliyeti Tablosu, Fon Akım Tablosu, Nakit Akış Tablosu, Kar Dağıtım Tablosu, Özkaynaklar Değişim Tablosu) uygulanmaktadır.

TMS 2- YÜKSEK ENFLASYON DÖNEMLERİNDE FİNANSAL RAPORLAMA STANDARDI

Standardın Amacı: Bu standart yüksek enflasyon ortamında, temel finansal tabloların (konsolide olanlar dahil) düzenleme esaslarını içerir. Yüksek enflasyonlu dönemlerde Türk Lirası birimine göre satın alma gücünde meydana gelen azalışlar, farklı tarihlerde ortaya çıkan işlem ve olayların karşılaştırılmasını önleyeceği ve sonuçların yanıltıcı olacağı göz önünde tutularak finansal tabloların, dönem sonundaki liranın satın alma gücüne göre düzeltilmesi sağlanır

Standartta Yer Alan Tanımlar:

a) Genel Fiyat Düzeyi Muhasebesi: Genel fiyat değişmelerinin finansal tablolar üzerinde oluşturduğu etkileri gidermek amacıyla finansal tabloların genel fiyat endeksleri ile düzeltilerek finansal tablo verilerinin, finansal tablonun düzenlendiği tarihteki liranın satın alma gücüne göre ifadesinin sağlanmasını öngören yöntemdir.

b) Cari Maliyet Muhasebesi: Finansal tablolardaki kalemlerin cari değerleri ile değerlemesini öngören yöntemdir.

c) Net Cari Yenileme Maliyeti: Bilançonun düzenlendiği tarihte sahip olunan varlığın yenileme maliyeti, aynı yaştaki, aynı verimdeki benzer varlıkların veya benzer üretim ve hizmet sunabilen ya da benzer kar edebilme yeteneğine sahip olan varlıkların edinilmesi için katlanılacak maliyetlere eşit bir değerdir.

d) Net Nakit Değer: (Net Gerçekleşebilir Değer) Varlıkların, cari piyasa koşullarında kolaylıkla, elden çıkartılabilecekleri varsayımı altında, satılmaları durumunda elde edilebilecek nakit miktarıdır.

e) Net Bugünkü Değer: Varlığın kullanılmasıyla elde edileceği tahmin edilen toplam nakit girişlerinin bugünkü değeridir.

f) Genel Fiyat Endeksleri: Devlet İstatistik Enstitüsü’nün Türkiye geneli için yayınlamış olduğu toptan eşya fiyat endeksleridir.

g) Parasal Kalemler: Lira değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynen kalan ancak satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen kalemlerdir.

h) Parasal Olmayan Kalemler: Lira değerindeki değişmelere paralel olarak nominal değerleri değişen fakat satın alma güçleri aynı kalan kalemlerdir. ı) Dönem Sonu Endeks : Cari dönem bilançosunun düzenleme tarihindeki endekstir.

j) Dönem Başı Endeks: Bir önceki dönem finansal tablolarının düzenlendiği tarihteki endekstir.

k) Ortalama Endeks: Dönem ortalama endeksidir.

TMS–2 Standardına Göre Enflasyonun Var Olduğu Kabul Edilen Haller

a) Nüfusun çoğunluğunun, servetini parasal olmayan varlık edinerek veya yabancı para birimli yatırım araçlarına yatırım yaparak değerlemesi, elde Türk lirası nakit bulundurmayarak satın alma gücünün korunabilmesi için eldeki nakdi, süratle parasal olmayan yatırımlara yöneltmesi,

b) Nüfusun çoğunluğunun parayla ilgili işlemleri, istikrarlı gördüğü yabancı para birimleri ile yapması ve fiyatların yabancı para birimine göre belirlenmesi,

c) Vadeli yapılan satış ve satın almalarda;  vade süresi kısa olsa bile vade süresi içinde paranın satın alma gücünde beklenen kayıpların dikkate alınarak fiyatların vade farkı konarak saptanması,

d) Fiyatların, ücretlerin ve faiz oranlarının fiyat endeksine bağlanmış olması,

e) Son üç yıllık kümülatif enflasyon oranının %100’e yakın ya da bu oranın üstünde oluşması,

f) Yüksek enflasyon olduğunun belirtisi olan diğer göstergelerin varlığı.

Yüksek enflasyon ortamlarında temel finansal tablolar ister tarihi maliyetlere göre ister yenileme maliyetlerine göre değerleme yapılarak hazırlanmış olsun; bilançonun düzenleme tarihindeki paranın satın alma gücüne göre raporlanmalıdır. Önceki dönemlere ilişkin finansal tabloların dipnotlardaki bilgiler de, bilanço tarihindeki paranın satın alma gücüne göre ifade edilmelidir.

STANDARTA GÖRE MALİ TABLOLARIN DÜZELTİLMESİ

   1- BİLÂNÇONUN DÜZELTİLMESİ

                Bilançonun cari dönem verilerinin düzeltilmesinde aşağıdaki esaslardan hareket edilir.

a) Bilançonun düzenlenmesi sırasında bilanço kalemlerinin cari değerleri belirlenmemiş ise genel fiyat endeksi uygulanarak cari değerleri saptanır.

b) Parasal kalemler,  cari para birimi ile ifade edildiklerinden bilançoda aynen yer alır.

c) Parasal olmayan kalemler bilançoda yenileme maliyetleri veya net nakit değerleri (net gerçekleşebilir değer) ile gösterilmişler ise yeniden değerlendirilmeleri yoluna gidilmez. Bunun dışında kalan tarihi maliyetlere göre gösterilmiş tüm parasal olmayan kalemlerin genel fiyat düzeyine göre cari değerleri saptanır.

d) Yapılmakta olan yatırımlar, yıl içinde alınan maddi duran varlıklar gibi yeniden değerleme dışında tutulan duran varlıklar elde edildikleri tarihten bilançonun düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede genel fiyat endekslerinde meydana gelen değişmeler dikkate alınarak yeniden değerlenir.

e) Maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, stoklar, bağlı menkul kıymetler içindeki ortaklık payları, iştirakler, bağlı ortaklıklar, öz kaynaklar gibi parasal olmayan kalemler işletme aktifine girdiği tarihten bilançonun düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede genel fiyat endekslerinde meydana gelen değişmelere göre hesaplanan katsayılar uygulanarak düzeltilir.

f) Ödenmiş sermaye ile sermaye yedekleri içinde yer alan ve nakit girişi sağlayan kalemlerden her biri oluştukları tarihten itibaren genel fiyat düzeyindeki değişikliklere göre düzeltilir.

                Aşağıdaki hallerde düzeltmeye gerek yoktur.

a) Bilançolardaki yabancı paralı varlık ve kaynak hesapları esasen cari değerler ile gösterilmekte olduklarından düzeltmeye tabi tutulmaz.

b) Menkul kıymet portföyünde bulunan hisse senetleri borsa değerine göre değerlenmiş iseler, cari değerleri ile gösterildiklerinden tekrar değerleri düzeltilmez.

c) Dövize endeksli varlık ve kaynak hesapları, bilanço tarihindeki döviz kuruna göre düzeltilmiş cari değerleri ile bilançoda gösterilmesi gerektiğinden bu değerlerin diğer ölçülerle düzeltilmesi yoluna gidilmez.

   2- GELİR TABLOSUNUN DÜZELTİLMESİ

                Gelir tablosunun bütün gelir ve gider unsurları bilanço tarihindeki paranın satın alma gücüne göre ifade edilir. Bu nedenle bütün gelir ve gider unsurları ilk kaydedildikleri tarihten itibaren genel fiyat endeksinde oluşan değişikliklere göre yeniden belirlenir. Amortisman ve tükenme payları düzeltilmiş maliyetler üzerinden ayrılır.

   3- PARASAL KALEMLERİN NEDEN OLDUĞU SATIN ALMA GÜCÜ KAZANÇ VEYA KAYIPLARI

Parasal varlık ve parasal borçlar farkından doğan kazanç ve kayıplar dönem karının belirlenmesinde dikkate alınır. Bu tutar gelir tablosunda ayrı bir kalem olarak "Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar" veya "Finansman Giderleri" hesap gruplarında yer alır. Parasal kalemlerin neden olduğu satın alma gücü kazanç veya kaybı aşağıdaki şekilde hesaplanır:

a)- Dönem başı bilançosundaki parasal varlıklar ve parasal borçlar farkı dönem sonundaki paranın satın alma gücüne göre düzeltilir.

b)- Dönem içinde net parasal kalemlerde artış ve azalış yaratan işlemlerin dönem sonundaki paranın satın alma gücüne göre düzeltilmiş değerleri  "a" da hesaplanan tutara eklenir veya çıkartılır. 

c)- "b" de bulunan tutar ile dönem sonundaki net parasal kalemler arasındaki fark gelir tablosunda yer alacak parasal kazancı veya kaybı gösterir.

   4- NAKİT AKIŞ TABLOSU

                Nakit akış tablosunun tüm kalemlerinin de bilanço tarihindeki paranın satın alma gücüne göre ifade edilmesi gerekir.

   5- ÖNCEKİ DÖNEM FİNANSAL TABLOLARI

Bir önceki dönem verileri, ister tarihi maliyet değeri ile isterse cari maliyet değerleriyle gösterilmiş olsunlar, genel fiyat endeksi kullanılarak dönem sonu bilançosunun hazırlandığı tarihteki paranın satın alma gücüne göre düzeltilir.

   6- KONSOLİDE FİNANSAL TABLOLAR

Yüksek enflasyonun var olduğu  bir ekonomide rapor hazırlayan bir ana şirketin, yine yüksek enflasyonun var olduğu diğer ekonomilerin para birimleriyle raporlama yapan bağlı şirketleri olması durumunda bu türdeki bağlı şirketlerin finansal tabloları ana şirketin finansal tabloları ile konsolide edilmeden önce, kesinlikle raporlama yaptıkları para birimine ait ülkenin genel fiyat düzeyine göre yeniden düzeltilir. Bağlı şirket yabancı bir şirket ise, yeniden düzenlenmiş finansal tablolar dönem sonu kurlarıyla, ilgili ana şirketin para birimine çevrilir.

NOT: Bu standartlara göre düzenlenmesi gereken finansal tabloların düzeltilmesinde, genel satın alma gücündeki değişimleri yansıtan Devlet İstatistik Enstitüsü’nün Türkiye geneli için yayınlamış olduğu toptan eşya fiyat endeksleri kullanılır.

FİNANSLA TABLO DİPNOTLARINDA RAPORLANACAK BİLGİLER

a) Cari dönem ve önceki dönem finansal tabloları, genel fiyat düzeyindeki değişikliklere göre yeniden düzenlendiği ve verilerin bilanço tarihindeki paranın satın alma gücüne göre ifade edildiği,

b) Finansal tabloların tarihi maliyet yaklaşımı esasına mı yoksa cari maliyet esasına mı dayandırıldığı, hangi kalemlerin cari maliyetlerinin esas alındığı,

c) Kullanılan fiyat endeksinin çeşidi ve bilanço günündeki düzeyi ile endeksteki geçen yılki ve cari dönemdeki hareketleri. 

STANDARDA GÖRE PARASAL VE PARASAL OLMAYAN KALEMLER

PARASAL OLMAYAN AKTİF KALEMLER

1- Yabancı Para Cinsinden Olan Hesaplar

2- Hisse Senetleri

3-Hisse Senetleri Değer Düşüklüğü Karşılığı

4-Stoklar

5-Yıllara Yaygın İnşaat Ve Onarım Maliyetleri

6-Gelecek Aylara Ait Giderler

7- Mali Duran Varlıklar (Bağlı Menkul Kıymetlerdeki Tahviller Hariç)

8-Maddi Duran Varlıklar

9- Maddi Olmayan Duran Varlıklar

10-Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar

11-Verilen Avanslar (Fiyat Artışları İşletmeye Yansıtılmadığı Sürece)

12-Gelecek Yıllara Ait Giderler

13-Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar

14-Elden Çıkarılacak Stoklar Ve Maddi Duran Varlıklar

15-Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı

16-Birikmiş Amortismanlar

PARASAL AKTİF KALEMLER

1-Hazır Değerler (Tl. Hesapları)

2-Özel Kesim, Tahvil, Senet Ve Bonoları

3-Kamu Kesimi, Tahvil, Senet Ve Bonoları

4-Diğer Menkul Kıymetler

5-Ticari Alacaklar

6-Diğer Alacaklar

7-Gelir Tahakkukları

8-Bağlı Menkul Kıymetler İçerisinde Yer Alan Tahviller Ve Bonolar

9-Gelecek Yıllarda İndirilecek Katma Değer Vergisi

10-Diğer Katma Değer Vergisi

11-Peşin Ödenen Vergiler Ve Fonlar

12-Diğer Çeşitli Duran Varlıklar          

PARASAL OLMAYAN PASİF KALEMLER

1- Yabancı Para Cinsinde Olan Hesaplar

2- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım hak edişleri

3- Gelecek Aylara Ait Gelirler

4- Gelecek Yıllara Ait Gelirler

5- Öz Kaynaklar

PARASAL PASİF KALEMLER

1- Mali Borçlar (Kısa ve Uzun Vadeli)

2- Ticari Borçlar (Kısa ve Uzun Vadeli)

3- Diğer Borçlar (Kısa ve Uzun Vadeli)

4- Ödenecek Vergi Ve Diğer Yükümlülükler

5-Borç Ve Gider Karşılıkları (Kısa ve Uzun Vadeli)

6-Gider Tahakkukları (Kısa ve Uzun Vadeli)

7- Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

8- Sayım Ve Tesellüm Fazlaları  (Stok, Hisse Senedi, Maddi Duran Varlıklar Gibi Parasal Olmayan Kalemler Hariç)

9-Diğer Uzun Vadeli Kaynaklar

TMS 3- NAKİT AKIŞ TABLOLARI STANDARDI

Standardın Amacı: Bu standardın amacı belli bir muhasebe döneminde işletmelerin nakit ve nakde eşdeğer varlıklarında meydana gelen değişiklikleri "işletme faaliyetleri", "yatırım faaliyetleri" ve "finansman faaliyetleri" itibariyle sınıflandırarak nakit akış tablosunda nasıl sunulacağını açıklamaktır.

Standartta Geçen Tanımlar:

a) Nakit: İşletmedeki nakit ile vadesiz mevduatı kapsar.

b) Nakde Eşdeğer Varlıklar: Yüksek derecede likit varlıklar olup hemen paraya dönüştürülebilen ve değer değişiklikleri karşısında önemsiz riski bulunan kısa vadeli varlıklardır.

c) Nakit Akışları: Nakit ve nakde eşdeğer varlıkların işletmeye giriş ve çıkışlarıdır.

d) İşletme Faaliyetleri: İşletmenin yatırım ve finansman faaliyetleri dışında gelir yaratan, esas faaliyeti ve diğer faaliyetlerinden oluşur.

e) Yatırım Faaliyetleri: Mali duran varlıklar, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar ve diğer duran varlıkların elde edilmesi ve elden çıkarılmasına ilişkin faaliyetleri kapsar.

f) Finansman Faaliyetleri: Özkaynaklar ile yabancı kaynakların oluşmasına ve bu kaynaklarda meydana gelen değişikliklere ilişkin faaliyetlerden oluşur.

Standardın İçeriği

Nakit Akış Tablosu, döneme ilişkin nakit akışlarını "işletme faaliyetleri", "yatırım faaliyetleri" ve "finansman faaliyetleri" başlıkları altında sınıflandırarak rapor eder.

1- İŞLETME FAALİYETLERİ

İşletme faaliyetlerinden elde edilen nakit akışları birinci derecede işletmenin gelir yaratan temel faaliyetleriyle ilgilidir.  Ancak diğer olağan ve olağandışı faaliyetlerden elde edilen gelir ve karlar ile gider ve zararlar net karın veya zararın oluşumunu etkilediğinden bu kalemler işletme faaliyetleri bölümünde gösterilir. İşletme faaliyetlerine ilişkin nakit akışları şöyle sıralanabilir:

a) Satışlardan elde edilen nakit girişleri,

b) Diğer olağan gelir ve karlardan sağlanan nakit girişleri,

c) Maliyetlerden kaynaklanan nakit çıkışları,

d) Faaliyet giderlerine ilişkin nakit çıkışları,

e) Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlara ilişkin nakit çıkışları,

f) Finansman giderlerine ilişkin nakit çıkışları,

g) Olağandışı gelir ve karlardan sağlanan nakit girişleri,

h) Olağandışı gider ve zararlara ilişkin nakit çıkışları,

ı) Faaliyetlerle ilgili diğer dönen varlık ve diğer kısa vadeli yabancı kaynaklardaki değişiklikler,

i) Dönem karı vergi ve diğer yasal yükümlülüklere ilişkin ödemeler.

Bir maddi duran varlığın satışı sonucu doğan kar veya zarar net kar veya zararın içerisinde değerlendirilir. Ancak bu tür işlemlerle ilgili nakit akışları yatırım faaliyetlerinden elde edilen nakit akışları olarak düşünülmelidir.

2- YATIRIM FAALİYETLERİ

Yatırım faaliyetleri şöyle sıralanabilir:

a) Bağlı menkul kıymetler, bağlı ortaklıklar, iştirakler ve diğer mali duran varlıkların satışına ilişkin nakit girişleri,

b) Bağlı menkul kıymetler, bağlı ortaklıklar, iştirakler ve diğer mali duran varlıklara ilişkin nakit çıkışları,

c) Maddi duran varlıkların, maddi olmayan duran varlıkların, özel tükenmeye tabi varlıkların ve diğer duran varlıkların satışlarından kaynaklanan nakit girişleri,

d) Maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, özel tükenmeye tabi varlıklar ve diğer duran varlıkları elde etmek için yapılan nakit çıkışları,

e) Üçüncü kişilere verilen avans ve borçlara (finansal kurumlar dışında) ilişkin yapılan tahsilattan kaynaklanan nakit girişleri,

f) Üçüncü kişilere verilen avans ve borçlarla ilgili nakit çıkışları,

g) İşletme faaliyetleri veya ticari faaliyetler amacıyla yapılan sözleşmeler ile finansman faaliyetleri olarak sınıflandırılanlara ilişkin ödemeler dışındaki futures sözleşmeleri, forward sözleşmeleri, option sözleşmeleri, swap sözleşmelerine ilişkin nakit girişleri,

h) İşletme faaliyetleri veya ticari faaliyetler amacıyla yapılan sözleşmeler ile finansman faaliyetleri olarak sınıflandırılanlara ilişkin ödemeler dışındaki futures sözleşmeleri, forward sözleşmeleri, option sözleşmeleri, swap sözleşmelerine ilişkin nakit çıkışları.

3- FİNANSMAN FAALİYETLERİ

Finansman faaliyetlerine ait nakış akışları şöyle sıralanabilir:

a) Hisse senedi ve diğer özkaynak araçlarının ihracından sağlanan nakit girişleri,

b) Sermaye azaltılmasıyla ilgili nakit çıkışları,

c) Para ve sermaye piyasalarından sağlanan borçlar ve diğer borçlanmalardan sağlanan nakit girişleri,

d) Borç ödemelerine ilişkin nakit çıkışları,

e) Finansal kiralama sözleşmelerinden kaynaklanan borç ödemelerine ilişkin nakit çıkışları

İŞLETME FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT AKIŞLARININ NET RAPORLANMASI

İşletmeler, işletme faaliyetlerine ilişkin nakit akışlarını brüt (direkt) yönteme göre raporlar. Direkt yöntemde brüt nakit girişleri ve brüt nakit çıkışlarına ait ana gruplar, aşağıdaki kaynaklardan elde edilir:

a) Temel finansal tablolardan,

b) Satışlar, satış maliyetleri ve diğer gelir tablosu kalemleri  ( finansal kurumlar için faiz ve benzeri gelirler ile, faiz  ve benzeri giderler) aşağıda belirtilen diğer hususlar göz önünde bulundurarak düzeltilir:

Ø        Dönem içinde stoklar, ticari alacaklar ve borçlardaki değişiklikler,

Ø        Diğer nakit giriş ve çıkışı gerektirmeyen kalemler,

Ø        Nakit etkisi, yatırım veya finansman nakit akışlarıyla ilgili olan diğer           kalemler.

İşletmeler Yatırım ve Finansman faaliyetlerine ilişkin nakit akışlarını NET YÖNTEME göre raporlar.

Aşağıdaki "işletme faaliyetleri", "yatırım faaliyetleri" veya "finansman faaliyetleri"nden elde edilen nakit akışları net yönteme göre raporlanır:

a) Müşteriler adına yapılan nakit girişleri ve nakit çıkışları,

Ø        Bir banka için vadesiz mevduatına yatırılan ve bu hesaptan çekilen tutarlar,

Ø        Bir yatırım şirketi tarafından müşterileri adına tutulan fonlar,

Ø         Mülk sahipleri adına yapılan tahsilatlar, kiralar ve ödemeler.

b) Devir hızı yüksek, tutarları büyük ve vadeleri kısa olan kalemlere ilişkin nakit girişleri ve çıkışları.

Ø        Kredi kart müşterilerinin ilgili ana para ödemeleri,

Ø        Yatırımların satın alınması ve satılması,

Ø        Borçlanmaların nakit akışları.

Finansal kurumların aşağıdaki faaliyetlerinden kaynaklanan nakit akışları net yönteme göre raporlanır.

a) Mevduatların kabulü ve geri ödemesinden kaynaklanan nakit giriş ve çıkışları,

b) Diğer finansal kuruluşlara yatırılan ve bu kuruluşlardan çekilen mevduatlar,

c) Müşterilere verilen krediler, borçlar ve bunların geri ödemeleri.

Olağandışı kalemlere ilişkin nakit akışları, ait olduğu faaliyete göre işletme, yatırım  ve finansman faaliyetleri altında gösterilerek açıklanır.

Faiz ve temettülerden elde edilen nakit girişleri ile bu kalemlerle ilgili nakit çıkışları ayrı ayrı açıklanır. Bu kalemlerin her biri dönemden döneme tutarlılık kavramına göre "işletme", "yatırım" veya "finansman" faaliyetleriyle ilgili oluşlarına göre sınıflandırılır.

İster gelir tablosunda yansıtılsın isterse aktifleştirilmiş olsun bir döneme ilişkin ödenen faiz giderlerinin toplamı nakit akış tablosunun dipnotlarında açıklanır.

MALİ DURAN VARLIKLAR(BAĞLI MENKUL KIYMETLER, BAĞLI ORTAKLIKLAR, İŞ ORTAKLIKLARI)

Bağlı ortaklıklar veya iştiraklerin muhasebeleştirilmesinde, maliyet esası veya özvarlık  yöntemi esas alınmış olabilir. Bu durumda yatırımcı sadece kendi ile yatırım yapılan şirket arasındaki nakit akışlarını nakit akış tablosunda raporlar. Örneğin , temettüler ve alınan veya verilen avanslar gibi.

İştirakler, bağlı ortaklıklar ve diğer işletme birimlerinin satın alınmasında veya satılmasında ortaya çıkan nakit akışları "yatırım faaliyeti" grubunda ayrı olarak raporlanır.

Bir işletme; iştirakler, bağlı ortaklıklar ve diğer işletme birimlerinin dönem içindeki alış ve satışlarını toplam olarak aşağıdaki şekilde raporlar:

a) İlgili kaleme ilişkin satın alma veya satışlarının toplam tutarı,

b) Bu kalemlere ilişkin satın alma veya satışların nakit veya nakde eşdeğer tutarları,

c) Satın alınan veya satılan iştirak, bağlı ortaklık veya diğer işletme birimindeki nakit ve nakde eşdeğer varlıkların tutarı,

d) Satın alınan veya satılan iştirak, bağlı ortaklık veya işletme birimindeki nakit veya nakde eşdeğer varlıklar dışındaki varlık ve kaynakların ana gruplar itibariyle tutarları.

NAKİT AKIŞINA SEBEP OLMAYAN İŞLEMLER

a) Aktiflerin borçlanma veya finansal kiralama yoluyla elde edilmesi,

b) Bir işletmenin hisse senedi ihracı yolu ile elde edilmesi,

c) Borçların özkaynağa dönüştürülmesi.

NAKİT VE NAKDE EŞDEĞER VARLIKLARIN UNSURLARI

Nakit ve nakde eşdeğer varlıkları oluşturan unsurlarda yapılan değişiklikler nakit akış tablosu dipnotunda açıklanır. Bu açıklama temel finansal tablolarla paralellik sağlar. Örneğin, bu değişiklik hazır değerler grubuna yeni bir kalemin eklenmesi veya çıkartılması biçiminde olabilir.

RAPORLAMA STANDARDI

Konsolide nakit akış tablosu düzenlenirken, nakit ve nakde eşdeğer varlıklara ilişkin önemli tutarların grup tarafından kullanılmayacak tutarları nedenleriyle birlikte finansal tablo dipnotlarında açıklanır. Örneğin bir ülkede faaliyette bulunan bir iştirakin sahip olduğu nakit ve nakde eşdeğer varlıkların ana şirket ve diğer iştiraklerin kullanımına izin vermeyen kambiyo kontrolleri ve diğer yasal sınırlamalar olabilir.

                TMS 4- SATIŞLAR VE DİĞER OLAĞAN GELİR VE KARLAR STANDARDI

                Standardın Amacı: Bu standardın amacı, olağan işlemler ve olaylar sonucu elde edilen gelirler ve karların muhasebeleştirilme yöntemlerini belirlemektir. Gelirin muhasebeleştirilmesine ilişkin en önemli husus gelirin ne zaman tahakkuk ettirileceğinin belirlenmesidir. Gelir, işletmenin gelecekte ekonomik yararlar sağlayacağı belirlendiğinde ve bu yararlar güvenilir biçimde ölçülebildiğinde tahakkuk ettirilecektir. Bu standart sözü edilen kriterlerin oluştuğu ve dolayısıyla gelirin tahakkuk ettirileceği koşulları tanımlamaktadır.

                Standartta Yer Alan Tanımlar:

a) Gelirler: Gelirler işletmenin dönem içindeki olağan faaliyetleri sonucunda elde edilen ekonomik yararların brüt tutarlarıdır. Özkaynaklarda artışlara neden olan bu yararların gelir olarak nitelendirilebilmesi için, hisse senedi ihracı veya sermaye artışına ilişkin  olmaması gerekir.

b) Gerçeğe Uygun Değer: Karşılıklı pazarlık ortamında bilgili bir alıcı ile bilgili bir satıcı arasında bir varlığın el değiştirmesi veya bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutardır.

Standardın İçeriği:

Bu standart aşağıdaki işlemlerden kaynaklanan gelirlerin muhasebeleştirilmesinde uygulanır:

a) Mal ve hizmet satışları (brüt satışlar)

b) Diğer olağan gelir ve karlar

Brüt satışlar, mal ve hizmet satışlarından oluşur. Mal satışları; ticari mal, mamuller ve diğer stok kalemlerine ilişkin satış gelirlerini içerir.

Hizmet satışları, belli bir zaman süresi ile sözleşmeye bağlanmış hizmetlerin yapılmasından kaynaklanan gelirlerdir. Bu süre, bir muhasebe dönemi kadar veya bu dönemden uzun veya kısa olabilir. Gelir tablosunda yer alan hizmet gelirleri, tablonun ait olduğu dönemle ilgili olmalıdır.

Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ilişkin gelirlerin muhasebeleştirilmesi, inşaat sözleşmelerinin muhasebeleştirilmesine ilişkin standarda göre yapılır.

Gelir olarak tanımlanan diğer olağan gelir ve kar unsurları; işletmenin esas faaliyeti dışında iştiraklerden, bağlı ortaklıklardan ve diğer sermaye yatırımlarından elde edilen temettü gelirleri, faiz gelirleri, kira gelirleri, kambiyo karları, menkul kıymet satış karları gibi kalemleri kapsar.

Bu standart aşağıdaki gelirleri kapsamaz:

a) Finansal kiralama sözleşmeleri,

b) Özvarlık yöntemi uygulamasının sonucu olarak ortaya çıkan yatırımlara (Bağlı menkul kıymet, iştirakler ve bağlı ortaklıklar) ilişkin temettüler,

c) Sigorta işletmelerinin sigorta sözleşmeleri,

d) Mali (finansal) varlıklar ve mali (finansal) borçların gerçeğe uygun değerindeki değişiklikler,

e) Dönen varlıkların değerindeki değişiklikler,

f) Hayvancılık, tarım ve orman ürünlerindeki doğal artışlar,

g) Madenlerin çıkarılması.

GELİRLERİN ÖLÇÜLMESİ:

Gelirler, tahsil edilen veya tahsil edilecek varlıkların gerçeğe uygun değeri ile ölçülür.Bir işleme ilişkin gelir tutarı, işletme ile alıcı arasında yapılan sözleşmeye göre belirlenir. Bu tutardan işletme tarafından yapılan miktar, kasa ve ticari iskontolar indirildikten sonra gerçeğe uygun değer saptanır. Bu değer işletmenin net satışlarını ifade eder.

Çoğu kez gelirin karşılığı nakit veya nakit eşdeğerlerinden oluşur ve gelir tutarı da alınan veya alınacak nakit veya nakde eşdeğer tutar olur. Ancak nakit veya nakit eşdeğerlerinin tahsilatı ertelendiği zamanlarda bedelin gerçeğe uygun değeri tahsil edilen veya edilecek olan nakdin nominal tutarından az olabilir. Örneğin, satıcı satış bedeli kapsamında alıcıya faizsiz bir kredi sağlamış veya piyasa faiz oranından düşük oranlı bir bono almış olabilir. Eğer anlaşma bir finansman işlemi niteliği taşıyorsa, bedelin gerçeğe uygun değeri gelecekteki tüm nakit tahsilatları iskonto edilerek belirlenir. İskontoya esas alınacak faiz oranı aşağıdaki kriterlere göre belirlenir:

a) İşlemle ilgili olarak taraflar arasında anlaşmaya varılan faiz oranı (vade farkı oranı),

b) Yukarıda "a" şıkkında bir faiz oranı belirlenmemişse benzer sektörlerde benzer işlemlere uygulanan faiz oranı,

c) Yukarıdaki "a" ve "b" deki faiz oranlarının saptanamaması durumunda  Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın iskonto oranı esas alınır.

Gerçeğe uygun değer ile bedelin nominal tutarı arasındaki fark faiz geliri olarak tanımlanacaktır.

MAL VE HİZMET SATIŞLARINDA GELİRİN TAAHKUK ETTİĞİ SAYILAN HALLER

a) İşletme alıcıya malın mülkiyeti ile ilgili önemli riskleri ve yararları devretmiştir,

b) İşletme  mülkiyetle ilgili yönetim hakkını ve satılan mallar üzerindeki etkili kontrolünü sürdürmemektedir,

c) Gelir tutarı güvenilir olarak belirlenebilmektedir,

d) İşleme ilişkin ekonomik yararlardan işletmenin yararlanması söz konusudur,

e) İşleme ilişkin oluşan veya oluşacak maliyetler güvenilir olarak belirlenebilmektedir.

Belli bir dönemin satışları, gelirleri ve karları bunları elde etmek için yapılan maliyetler, giderler ve zararlar ile karşılaştırılmalıdır. Gelirin tahakkukuna ilişkin diğer koşullar gerçekleştiğinde, malın yüklenmesinden sonra ortaya çıkan garanti dahil diğer maliyetlerin genelde saptanması mümkündür. Ancak giderlerin saptanamadığı durumlarda gelir tahakkuk ettirilmemelidir. Böyle durumlarda malların ve hizmetlerin satış tutarı olarak tahsil edilen tutar gelir tablosunda yer almaz. Bu tutarlar Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler olarak  dönem sonu bilançosunda yer alır.

Aşağıdaki koşullar yerine getirildiğinde, hizmete ilişkin gelirler doğruya yakın biçimde tahmin edilebilir:

a) Gelir tutarının doğruya yakın olarak belirlendiği durumlarda,

b) Hizmete ilişkin ekonomik yararlardan işletmenin yararlandığı durumlarda,

c) Hizmetin tamamlanma yüzdesinin bilanço tarihinde doğruya yakın olarak belirlendiği durumlarda,

d) Hizmet için yapılan giderlerle, hizmetin tamamlanması için yapılacak giderlerin doğruya yakın belirlendiği durumlarda.

FAİZLER, HAKLARA İLİŞKİN GELİRLER VE TEMETTÜLER

İşletme varlıklarının diğer işletmeler ve kişiler tarafından kullanılmasından kaynaklanan faiz, haklar ve temettü gelirlerini;

a) İşleme ilişkin ekonomik yararlardan işletmenin yararlanması,

b) Gelir tutarının doğruya yakın belirlenmesi söz konusu olduğu durumlarda; bu gelirler aşağıdaki esaslara göre tahakkuk ettirilir:

Ø        Faizlerin tahakkukunda raporlama dönemindeki kullanılma süreleri esas alınır.

Ø        Haklardan doğan gelirlerin raporlama dönemine ilişkin tutarları sözleşme koşullarına göre tahakkuk eder.

Ø        Temettüler, ortakların kar payları genel kurul tarafından onaylandığında tahakkuk eder.

STANDARDA GÖRE RAPORLANACAK BİLGİLER

İşletmeler gelirlerle ilgili olarak aşağıdaki hususları açıklarlar:

a) Yapılan işlemlerin tamamlanma yüzdesine ilişkin yöntemler dahil olmak üzere uygulanan gelir tahakkukuna ilişkin muhasebe politikaları,

b) Aşağıdaki kalemlerden elde edilen gelirler dahil olmak üzere, dönem içinde tahakkuk eden gelirlerin başlıca gruplar itibariyle tutarları,

Ø        Brüt satışlar

Ø        Diğer olağan gelir ve karlar ( faiz, temettü vb.)

c) Mal ve hizmet değişiminden (takasından) kaynaklanan gelirlerin başlıca grupları itibariyle tutarları.

TMS 5-KONSOLİDE FİNANSAL TABLOLAR STANDARDI

Standardın Amacı: Bu standart bir şirketler topluluğuna dahil ana ortaklık ile bağlı ortaklıkların ve kontrol gücüne sahip olunan iştiraklerin ve diğer ortaklıkların varlık, borç, sermaye, gelir ve giderlerinin tek bir ortaklık şeklinde gösterilerek topluluğun finansal durumu ve faaliyet sonuçları hakkında gerçeğe uygun ve güvenilir bilgi verilmesini sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.

Standartta Yer Alan Tanımlar:

a) Ana Ortaklık: Sermaye ve yönetim ilişkileri çerçevesinde, bağlı ortaklıkları, iştirakleri ve diğer ortaklıkları bulunabilen şirketlerdir.

b) Bağlı Ortaklık: Ana ortaklık tarafından hisselerinin doğrudan veya dolaylı olarak %50’den fazlasına veya aynı oranda oy hakkına ya da yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olunan şirketlerdir.

c) İştirakler: Ana ortaklık tarafından hisselerinin doğrudan veya dolaylı olarak en az %10’una, en fazla %50’sine kadar veya aynı oranlarda oy hakkına sahip olunan şirketlerdir.

d) Diğer Ortaklıklar:  Ana ortaklık tarafından hisselerinin doğrudan veya dolaylı olarak %10’undan azına sahip olunan şirketlerdir.

e) Kontrol Gücü: Ana ortaklığın, iştirak veya bağlı menkul kıymet kapsamındaki şirketlerin yönetim çoğunluğuna sahip olma, ya da yasa veya bir anlaşma sonucu yönetim kararlarında tamamen etkin rol oynama gücüdür.

f) Şirketler Topluluğu: Hukuksal yönden birbirlerinden bağımsız olmakla beraber, sermaye, yönetim ve denetim açısından birbirleriyle ilişkili, faaliyet konuları yönünden aynı sektöre bağlı olsun veya olmasın, planlama, organizasyon, yönetim, finansman konularının ana ortaklık çatısı altında tek merkezden koordine edildiği ana ortaklık, bağlı ortaklıklar ve kontrol gücü ana ortaklıkta olan iştirakler bütünüdür.

g) Azınlık Payları : Bağlı ortaklıkların ve kontrol gücü ana ortaklıkta olan iştiraklerin topluluk dışında kalan özkaynaklarına ilişkin paylarıdır.

h) Konsolidasyon Yöntemi: Topluluğa ait finansal tablolarda yer alan, varlıklar, yabancı kaynaklar, özkaynaklar, gelir ve karlar ile gider ve zararların bir bütün olarak birleştirilmesi ve daha sonra konsolidasyon ilke ve kuralları doğrultusunda gerekli düzeltmelerin yapılarak konsolide finansal tabloların hazırlanması yöntemidir.

i) Konsolide Finansal Tablolar: Ana ortaklığın ünvanı altında düzenlenen ve ana ortaklık ile bağlı ortaklığın ve kontrol gücü ana ortaklıkta olan iştiraklerin konsolidasyon yöntemi uygulanmak suretiyle varlıklar, yabancı kaynaklar, özkaynaklar gelir ve karlar ile gider ve zararlarını bir bütün olarak gösteren, iştiraklerin ise özkaynaklardan pay alma yöntemi  uygulanarak eklenmesi suretiyle oluşturulan konsolide bilanço, konsolide gelir tablosu ve bu tabloların eki diğer konsolide finansal tablolar ile dipnotları ifade eder.

Standart Aşağıdaki Konuları Kapsamaz:

Bu standart aşağıda belirtilen hususlarla ilgili değildir:

a) İşletmelerin birleşmesinden doğan haklar dahil olmak üzere, işletmelerin birleşmelerine ilişkin muhasebe yöntemleri ve bunların konsolidasyona olan etkileriyle

b) İştiraklere yapılan yatırımların muhasebeleştirilmesi

c) İş ortaklıklarına yapılan yatırımların muhasebeleştirilmesi

Konsolidasyonun Genel Esasları:

Ø        Konsolide finansal tabloların hazırlanabilmesi için konsolidasyona tabi tutulacak topluluk şirketleri aynı muhasebe standartlarını uygulamak zorundadırlar.

Ø        Konsolide finansal tabloların hazırlanması sırasında topluluğa dahil şirketlerin hesap dönemlerinin kapanış tarihleri aynı olmalıdır.

Raporlama:

a) Topluluğa dahil bağlı ortaklıkların ünvanı, ikamet yeri, sermayesi ve bu sermaye içinde ana ortaklık ile diğer bağlı ortaklıkların sahip olduğu paylar,

b) Topluluğa dahil ortaklıkların yapısında bir önceki döneme göre oluşan değişiklik,

c) Topluluk kapsamına girmeyen bağlı ortaklıklarda ana ortaklığın sahip olduğu paylar ve bu payların varsa borsa değeri, yoksa net defter değerine göre hesaplanmış değerlerini gösteren bilgiler ve konsolide edilmemesinin nedenleri,

d) İflas veya tasfiye halinde olan veya kanuni merkezleri yurt dışında bulunan konsolide finansal tablo kapsamındaki ortaklıklar ve bunlara ilişkin bilgiler,

e) Konsolide finansal tablo uygulamasında yıllar arasında farklı muhasebe politikaları uygulanmışsa nedenleri ve parasal etkileri,

f) Konsolidasyonda kullanılan varsayım, teknik ve yöntemlere ilişkin açıklama,

g) Ana ortaklık ile bağlı ortaklıkların konsolide finansal tablo düzenleme tarihinden sonra ortaya çıkan ve açıklamayı gerektiren hususlara ilişkin bilgi,

h) Oylama gücünün yarısından daha fazlasına dolaylı veya dolaysız olarak sahip bulunmadığı bağlı ortaklıklar ile ana ortaklık arasındaki ilişkinin mahiyeti,

ı) Oylama gücünün yarısından fazlasına, bağlı ortaklıklar aracılığıyla dolaysız veya dolaylı olarak sahip bulunulan fakat kontrolün yokluğu nedeniyle de bir bağlı ortaklık olmayan işletmenin adı,

i) Yabancı bağlı ortaklıkların finansal tablolarının TL.’ye çevrilmesinde esas alınan yöntemler,

j) Bağlı ortaklıkların elde edilmesi ve satılmasının, rapor verme döneminde finansal duruma, rapor dönemine ait sonuçlara ve ayrıca bir önceki döneme ait tutarlara etkisi,

k) Topluluğun istihdam ettiği personel sayısı,

l) Konsolide finansal tabloları önemli ölçüde etkileyen ya da bunların açık, yorumlanabilir ve anlaşılabilir olması bakımından açıklanması gerekli olan diğer bilgiler.

f) Ana Ortaklığın Bireysel (Konsolide Öncesi) Finansal Tablolarında Bağlı Ortaklıklara Yapılan Yatırımların Muhasebeleştirilmesi

TMS 6- İŞTİRAKLERDEKİ YATIRIMLARIN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ STANDARDI

                Standardın Amacı: Bu standardın konusu işletmelerin iştiraklerdeki yatırımlarının muhasebeleştirilmesidir.

                Standarda Yer Alan Tanımlar:

a) İştirakler: Ana ortaklık tarafından hisselerinin doğrudan veya dolaylı olarak en az %10’una, en fazla %50’sine kadar veya aynı oranlarda oy hakkına sahip olunan şirketlerdir.

b) Önemli Etkinlik: Yatırım yapılan ortaklığın finansal ve işletme politikalarının belirlenmesine katılma gücüdür. Ancak bu politikaların uygulanmasında kontrol gücü olduğu anlamına gelmez.

c) Kontrol Gücü: Ana ortaklığın, iştirak veya bağlı menkul kıymet kapsamındaki şirketlerin yönetim çoğunluğuna sahip olma, ya da yasa veya bir anlaşma sonucu yönetim kararlarında tamamen etkin rol oynama gücüdür.

d) Bağlı Ortaklık: Ana ortaklık tarafından hisselerinin doğrudan veya dolaylı olarak %50’den fazlasına veya aynı oranda pay hakkına ya da yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olunan şirketlerdir.

e) Özkaynak Yöntemi: Bu yöntemde iştirak önce maliyet bedeli ile muhasebeleştirilir. Daha sonra bu tutar, yatırım yapılan ortaklığın özkaynağından yatırımcının payına düşen kısmı gösterecek şekilde, artırılır veya azaltılır. Bu işlem yapılırken, ana ortaklığın payına düşen net kar veya zarar gelir tablosunda, diğer özkaynak kalemlerindeki artışlar ise niteliklerine göre sermaye yedeklerinin ilgili hesabında gösterilir. Yatırım yapılan ortaklıktan alınan kar payları iştirak tutarından düşülür.

f) Maliyet Yöntemi: Bu yöntemde yatırımlar maliyet değeri ile muhasebeleştirilir. Yatırımcıya dağıtılan kar payları ise gelir tablolarında gösterilir.

Standarda Göre Yatırımcının Önemli Etkinliği: Bir yatırımcı, dolaylı veya dolaysız olarak,  yatırım yapılan ortaklığın %20 veya daha fazla oy gücüne sahip ise ve tersi açıkça belirtilmemiş ise, yatırımcının bu ortaklık üzerinde önemli etkisi olduğu varsayılır. Söz konusu oy gücü % 20’nin altındaysa, yatırımcının bu ortaklık üzerinde önemli bir etkinliği olmadığı varsayımı esas alınır.

Bir yatırımcının önemli etkinliğinin olduğu genelde aşağıdaki durumların bir veya bir kaçının varlığından anlaşılır:

a) Yatırım yapılan şirketin yönetim kurulunda ve eşdeğer yönetim birimlerinde temsil edilme,

b) Politika belirleme işlemine katılma,

c) Yatırımcı ve iştirak arasındaki önemli işlemler,

d) Yönetim personelinin karşılıklı değişimi;

e) Temel teknik bilginin sağlanması.

YATIRIMLARIN MUHASEBELEŞTİRME YÖNTEMLERİ:

Yatırımların muhasebeleştirilmesinde ÖZKAYNAK İLE MALİYET YÖNTEMİ esas alınır.

Özkaynak Yöntemi:

Önemli etkinliğin var olduğu saptanan iştiraklerin muhasebeleştirilmesi özkaynak yöntemi ile yapılır. Bu yöntemde, iştirak önce maliyet bedeli ile muhasebeleştirilir. Daha sonra bu tutar, yatırım yapılan ortaklığın özkaynağından yatırımcının payına düşen kısmı gösterecek şekilde, artırılır veya azaltılır. Bu işlem yapılırken, ana ortaklığın payına düşen net kar veya zarar gelir tablosunda, diğer özkaynak kalemlerindeki artışlar ise niteliklerine göre sermaye yedeklerinin ilgili hesabında gösterilir. Yatırım yapılan ortaklıktan alınan kar payları iştirak tutarından düşülür. Bu gibi değişikliklere örnek olarak; duran varlıklar ve menkul kıymetlerin yeniden değerlemesi, kur farkları ve şirket birleşmelerinden doğan farklar gibi değişiklikler verilebilir.

Maliyet Yöntemi

Bu yöntemde, yatırımcı, yatırım yaptığı ortaklıktaki yatırımı maliyet bedeli ile muhasebeleştirir. Yatırımdan sağlanan kar payları ise ilgili dönemin gelir tablosunda gösterilir. Dağıtılmayan kar payları ile ilgili herhangi bir kayıt yapılmaz.

KONSOLİDE FİNANSAL TABLOLAR

Konsolide finansal tablolardaki iştiraklere ilişkin yatırım daha sonra satılmak amacıyla yapılmadıkça Özkaynak yöntemiyle muhasebeleştirilir. Daha sonra satılmak amacıyla yapılan yatırımlar maliyet yöntemiyle muhasebeleştirilir.

Yatırımcı aşağıda belirtilen tarihlerden itibaren Özkaynak yöntemini kullanmaktan vazgeçer:

a) Yatırımcının ilgili ortaklıktaki önemli etkinliğini yitirmesi ancak yatırımın tamamen veya kısmen devam etmesi, veya;

b) Yatırım yapılan ortaklığın yatırımcıya fon transferi yapmasının oldukça sınırlı olması veya ilgili ortaklığın yakın bir tarihte elden çıkarılması amacıyla satın alınması.

Bu tarihten itibaren yatırımlar maliyet yöntemine göre muhasebeleştirilir.

BİREYSEL (KONSOLİDE ÖNCESİ) FİNANSAL TABLOLAR

Konsolide finansal tablolar hazırlayan bir yatırımcının bireysel (konsolide öncesi) olarak hazırladığı finansal tablolarında yer alan iştiraklerin muhasebeleştirilmesi aşağıdaki iki yöntemden birine göre yapılır:

a) Yatırımcının konsolide finansal tablolarında hangi yöntem kullanılmışsa (özkaynak veya maliyet yöntemi) aynı yöntemle muhasebeleştirilmiş olması,

b) Yatırımcının uzun vadeli yatırımlarının muhasebe politikasına uygun olarak maliyet bedeli veya yeniden değerlenmiş değeri ile gösteriliyor olması.

Konsolide finansal tablolar hazırlamayan bir yatırımcının finansal tablolarında görülen iştiraklerin muhasebeleştirilmesi aşağıdaki iki yöntemden birine göre yapılır:

a) Yatırımcı şirketin konsolide finansal tablolar hazırlaması halinde hangisi uygun olacaksa o yöntemle muhasebeleştirilmesi,

b) Yatırımcının uzun vadeli yatırımlarının muhasebe politikasına uygun olarak, maliyet bedeli veya yeniden değerlenmiş değeri ile gösterilmesi.

RAPORLANACAK BİLGİLER

Dipnotlarda aşağıdaki açıklamalara yer verilir:

a) Önemli iştiraklerin listesi, iştirak oranları ve eğer değişikse oy gücü oranları;

b) İştiraklerdeki yatırımların muhasebeleştirme yöntemleri.

Özkaynak yöntemi kullanılarak muhasebeleştirilen iştirakler bilânçolarda finansal duran varlıklar içerisinde ayrı bir kalem olarak gösterilir. Yatırımcının bu tür iştiraklerden payına düşen kar veya zarar, gelir tablolarında ayrı bir kalem olarak yer alır. Yatırımcının, iştirakin olağanüstü ve geçmiş dönem kar veya zarar kalemlerindeki payına düşen kısımları da ayrıca açıklanır.

Koşullu işlemler ve bilânço tarihinden sonra ortaya çıkan olaylara ilişkin olarak yatırımcı finansal tablo dipnotlarında aşağıdaki açıklamalara da yer verir.

a) Yatırımcının da yükümlü olduğu koşullu işlemleri ve sermaye taahhütlerindeki payı ve,

b) Yatırımcının iştirakin borçları için yükümlü olduğundan dolayı ortaya çıkan koşullu işlemleri.

TMS 8- MADDİ, MADDİ OLMAYAN VE ÖZEL TÜKENMEYE TABİ DURAN VARLIKLAR STANDARDI

Standardın Amacı: Bu standardın amacı işletmelerin toplam varlıkları içerisinde genellikle önemli bir yer tutan ve bu nedenle finansal durumun belirlenmesinde büyük öneme sahip olan maddi, maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıkların muhasebeleştirilmesi yöntemlerini belirlemektir.

Standartta Geçen Kavramlar:

a) Maddi Duran Varlıklar : Bir işletmenin mal ve hizmet üretmek ya da elde etmek, diğer işletmelere kiralamak için veya idari amaçlarla elinde tuttuğu varlıklardır. Bu varlıklar aşağıdaki özellikleri taşırlar:

Ø        Satılmak amacıyla değil de işletme faaliyetlerinde sürekli kullanılmak amacıyla satın alınır veya inşa edilirler.

Ø         İşletme normal faaliyetlerini sürdürdüğü sürece satılmaları düşünülmeyen bir yıldan veya normal faaliyet döneminden fazla kullanım süresine sahip olunan maddi,  taşınmaz ve taşınır varlıklardır.

b) Maddi Olmayan Duran Varlıklar: Herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığı aktifleştirilmiş giderler ile belli koşullar altında hukuken korunmuş haklar ve şerefiyelerin izlendiği varlıkları kapsar.

c) Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar: Belirli bir maddi varlıkla çok yakından ilgili bulunan veya tamamen tüketime tabi varlıklar için yapılan, üretim çalışmalarının zaman ve yoğunluğu ile sınırlı bir ömre sahip olan giderleri içerir.

d) Amortisman: Duran varlıklarda kullanılma ve teknolojik gelişmeler sonucunda eskime, yıpranma ve demode olma şeklinde beliren değer azalışlarıdır. Diğer bir ifade ile amortismana tabi tutarın hizmet süresine sistemli bir biçimde dağıtımıdır.

e) Amortismana Tabi Değer: Amortismana tabi değer, amortismana tabi varlığın tarihi maliyetinden veya finansal tablolarda tarihi maliyeti yerine kullanılan değerden tahmini artık değerinin düşülmesiyle kalan tutardır.

f) Hizmet Süresi: Hizmet süresi, amortismana tabi varlığın işletme tarafından kullanılması beklenen dönemdir veya işletme tarafından varlıktan elde edilmesi beklenen üretim birimi veya benzeri birim sayısıdır.

g) Artık Değer: Bir varlığın hizmet süresi sonunda, tahmini elden çıkarma giderlerini düştükten sonra işletmenin bu varlıktan elde etmeyi beklediği net tutardır.

h) Gerçeğe Uygun Değer: Karşılıklı pazarlık ortamında bilgili bir alıcı ile bilgili bir satıcı arasında bir varlığın el değiştirmesi veya bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutardır.

ı) Maliyet Değeri: Bir duran varlığın elde edilmesi veya değerinin arttırılması, inşa edilmesi veya imalatı sırasında yapılan harcamalar ile bunlara bağlı tüm diğer giderlerin toplamını ifade eder.

j) Net Defter Değeri: Duran varlığın brüt defter değerinden o duran varlıkla ilgili birikmiş amortismanlar düşüldükten sonra kalan değerdir.

k) Geri Kazanılabilir Değer: Satış anındaki artık değer de dahil olmak üzere hizmet süresi boyunca bir varlığın sağladığı yararların toplamıdır.

Sayfa 1 - Sayfa 2